Wychowanie przedszkolne

Wychowanie przedszkolne posiada niezwykle długą historię. Już w okresie starożytności, a nawet we wspólnotach plemiennych, istniało wychowanie dzieci w wieku przedszkolnym.

Od 1 września 2009 roku wszystkie przedszkola zaczęły funkcjonować na zasadach przyjętych w myśl nowego ustroju szkolnego. Zgodnie z art. 14 Ustawy o systemie oświaty, obejmuje dzieci od początku roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy trzy lata, do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko osiąga szósty rok życia[1].

W części krajów UE punktem wyjścia dla edukacji przedszkolnej jest ukończenie trzeciego roku życia. Nie obejmuje się nią dzieci młodszych, jednak w niektórych państwach, w edukacji przedszkolnej uczestniczą już dzieci w wieku 2-2,5 roku życia[2].

Korzystanie z obecnie zaoferowanej formy opieki przedszkolnej ma charakter nieobowiązkowy do roku 2011. Decyzja uzależniona jest od rodziców, którzy wedle oczekiwań i możliwości dziecka wybierają odpowiednią placówkę przedszkolną.

Wychowanie przedszkolne jest wdrażane w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych, w szkołach podstawowych oraz innych formach edukacji przedszkolnej. Dziecko w wieku 5 lat ma obowiązek odbyć roczne przygotowanie przedszkolne w przedszkolu, oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej lub innym rodzaju placówki prowadzącej zagadnienia wychowania przedszkolnego.

Ustawa z dnia 19 marca 2009 roku dopuszcza odbycie rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego poza murami przedszkola – zezwolenie na nauczanie w domu rodzice dziecka mogą uzyskać po zasięgnięciu opinii w poradni psychologiczno – pedagogicznej. Rezultaty nauki w domowych warunkach regularnie sprawdza dyrektor danego przedszkola, dziecko realizuje tę podstawę programową, co wychowankowie przedszkola[3].

Wychowanie przedszkolne jest w Polsce pierwszym etapem systemu kształcenia, którego głównym zadaniem jest nie tylko pomoc rodzicom w sprawowaniu opieki nad dziećmi, ale przede wszystkim odpowiednie stymulowanie ich rozwoju i przygotowanie do rozpoczęcia nauki w szkole. Wymaga to od nauczyciela nieograniczonej wiedzy o dziecku oraz twórczej postawy.[4]

Edukacja przedszkolna ukierunkowana jest na wieloaspektowe i wszechstronne wspomaganie rozwoju dziecka we wszystkich jego sferach rozwojowych, bez wskazywania pierwszoplanowości tego procesu.

Wieku przedszkolnego nie da się jednoznacznie wyjaśnić – jego zróżnicowanie powstało pod wpływem nie tylko uwarunkowań historycznych czy społeczno-ekonomicznych, ale także tradycji, które panują w każdym kraju. To ono tworzy własną, odrębną strukturę i organizację stałych form opieki przedszkolnej, pomijając górną granicę okresu przedszkolnego, która została wyznaczona w danym państwie, w związku z dolną granicą obowiązku szkolnego.

Aktywność wychowawcza w przedszkolach odbywa się w różnych formach organizacyjnych. Do podstawowych zaliczyć należy m.in.: zabawy i różnego rodzaju prace wykonywane przez dzieci, czynności samoobsługowe czy chociażby zajęcia zaplanowane przez nauczyciela, zgodne z podstawą programową wychowania przedszkolnego.

Wychowanie przedszkolne ma charakter systemowy-wszelkie rodzaje zajęć i zabaw dla dzieci w tym okresie wiekowym są ze sobą ściśle powiązane, a co za tym idzie, stanowią nową jakość w porównaniu z wcześniejszym wychowaniem rodzinnym. Obejmuje ono zajęcia, które związane są ze wspieraniem rozwoju w różnorodnych obszarach edukacji m.in.: społeczno-moralnej, zdrowotnej, ruchowej, przyrodniczej, przygotowania do pisania i czytania, matematycznej, kulturowo-estetycznej, a także komunikacyjnej.

Fundamentalną rolą w planowaniu celów edukacyjnych wychowania przedszkolnego powinna być wiedza o dzieciach – ich doświadczenia, zainteresowania, potrzeby. Niezwykle ważne jest także poznanie aktualnego poziomu rozwoju dziecka i określenie rozwoju potencjalnego, który także ma duże znaczenie.

Zadaniem wychowania przedszkolnego jest przede wszystkim wspomaganie rozwoju umysłowego dzieci i odpowiednie przygotowanie wychowanków do startu szkolnego. Nauczyciele mają obowiązek prowadzenia systematycznych obserwacji i analiz zachowania dzieci w formie dokumentacji, która pozwoli lepiej poznać ich indywidualne możliwości umysłowe i ustalić potrzeby rozwojowe[5].

W zakresie funkcji przedszkola wymienić możemy m.in.: opiekę zdrowotną, bezpieczeństwo i odpowiednie przygotowanie do szkoły oraz niezbędną opiekę wychowawczą dziecka podczas nieobecności rodziców.

Przedszkole prowadzi również działalność pedagogiczną, która przygotowuje dzieci do startu szkolnego i ma na uwadze przede wszystkim wychowanie oraz działalność dydaktyczną przejawiającą się między innymi w procesie kierowania uczeniem się w różnych warunkach, ze szczególnym uwzględnieniem przygotowania do podjęcia nauki w szkole.

Pobudzanie i kierowanie rozwojem dziecka wymaga od nauczycieli dobrej orientacji w jego możliwościach. Jak wiadomo, rozwój jednostki ludzkiej nie przebiega w sposób jednolity. Można zaobserwować różnice indywidualne pomiędzy poszczególnymi dziećmi w rozwoju różnych sfer osobowości. W związku z tym, przedszkole pełni również funkcję wyrównawczą i kompensacyjną, a jego kadra pedagogiczna stara się zapewnić wszystkim dzieciom pomyślny start szkolny[6].

Do funkcji przedszkola zaliczyć możemy także przeciwdziałanie nieprawidłowościom, które przejawiają się w chronieniu podopiecznych przed zagrożeniem fizycznym i psychicznym.

Przedszkole podejmuje urozmaicone działania profilaktyczne, stymulujące, kompensacyjne i korektywne. Ma to charakter teoretyczny, w praktyce funkcje te są ze sobą ściśle powiązane[7].

Wychowanie przedszkolne, dobrze zorganizowane i poprowadzone przez profesjonalną kadrę, pełni bardzo ważne zadanie wspierające i wspomagające rozwój małego dziecka. Wszystkie te funkcje zapewniają im przede wszystkim opiekę wychowawczą podczas nieobecności rodziców. Najważniejszym zadaniem procesu wychowawczo-edukacyjnego w przedszkolu jest wspieranie rozwoju małego człowieka, a także rozwijanie umiejętności aktywno-poznawczych i zaspokojenie naturalnej potrzeby ciekawości świata.

Fundamentalnym celem współczesnego procesu wychowawczo-dydaktycznego jest dążenie do formułowania jednostki twórczej, kreatywnej o otwartym umyśle, zdolnej przystosować się do zmieniającej się rzeczywistości. Istotą edukacji kreatywnej, która wspiera rozwój dziecka jest przede wszystkim właściwe oparcie jej na relacji poziomu zaufania do poziomu lęku. Możliwe jest to tylko w procesie tworzenia i rozwijania się określonych środowisk wychowawczych i informacyjnych, w których żyje mały człowiek.

W grupie treści edukacji przedszkolnej figurują nie tylko wiadomości, ale ogół doświadczeń zdobywanych przez dzieci głównie w przedszkolu, ale również w domu rodzinnym i tradycjach, jakie w nim panują. W środowisku rodzinnym zdobywa się bogate, wszechstronne i interesujące dzieci treści, które rozwijają aktywność, zaspokajają ciekawość, wzmacniają samopoczucie i wiarę we własne siły.

Okres przedszkolny uznawany jest za niezwykle ważny w życiu człowieka. Dochodzi w nim do kształtowania się osobowości, nabywania różnych doświadczeń i umiejętności. Wychowanie w przedszkolu powinno stanowić podstawę dla prawidłowego rozwoju dziecka i odpowiedniego przygotowania do podjęcia do nauki w szkole.


[1] A. Klim-Klimaszewska. Pedagogika przedszkolna. Nowa podstawa programowa. Warszawa 2010, Instytut Wydawniczy Erica, s. 26.

[2] R. Kucha, Wychowanie przedszkolne w polityce edukacyjnej krajów Unii Europejskiej. W: Edukacja przedszkolna na przełomie tysiącleci: wybrane zagadnienia. Red: S. Guz, Warszawa 2001, Wyd. WSP, s. 14.

[3] A. Klim-Klimaszewska, op.cit., s. 45.

[4] tamże, s. 17.

[5] A. Klim-Klimaszewska, op.cit.,s. 76.

[6] K. Lubomirska, Przedszkole rzeczywistość i szansa. Warszawa 1997, Wyd. „Żak”, s. 136.

[7] tamże, s. 137.