Organizacja czasu wolnego wśród dzieci w wieku wczesnoszkolnym

Niniejsza praca dotyczy sposobów spędzania czasu wolnego dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Problemem badawczym jest analiza potencjału w ramach oferty spędzenia wolnego czasu dla dzieci i młodzieży, natomiast celem badawczym jest określenie możliwości dalszego rozwoju tych funkcji. W ten sposób postanowiono zagadnienia teoretyczne powiązać z badaniami empirycznymi, aby sprawdzić zasadność postawionych tez.

Czas wolny dzieci w wieku wczesnoszkolnym dotyczy głównie tematu aktywności pozalekcyjnej, który jest przedmiotem rozważań tej pracy. Jednak to nie jest wyłaczna kategoria rozważań czasu wolnego. Czas wolny jest również ujmowany jako kategoria kulturalnego rozwoju młodzieży, jak również jako forma profilaktyki. Myśląc o wolnym czasie jako czynniku kulturalnego rozwoju jednostki należy zaznaczyć, iż poprzez zajęcia kulturalne młodzież kształtować może swoje zainteresowania i rozwijać się oraz realizować własne upodobania, pasje, hobby, czy też uprawiać twórczość amatorską. o wykorzystaniu tej kulturalnej wartości decyduje wychowanie, które powinno być tak zorganizowane, by od najmłodszych lat ukształtować umiejętność racjonalnego spędzenia czasu wolnego. Widać zatem, że młodzież przez dobrze zorganizowane kulturalne zajęcia może się rozwinąć. Wychowywać w wolnym czasie to znaczy udzielić młodzieży pomocy w dokonywaniu wyborów według najlepszych kryteriów. Sposoby i formy spędzania czasu wolnego młodzieży mają być tak dobrane, żeby optymalnie rozwinęły jednostkę. Nie starczy bowiem zagospodarowanie czasu wolnego oraz wyeliminowanie nudy, trzeba również rozwijać aktywność oraz twórczą postawę.

Cel wychowania w czasie wolnym to zarówno zaspokajanie potrzeb młodzieży, jak też rozwijanie pasji lub talentów. Analizując czas wolny jako postać profilaktyki można analizować profilaktykę uzależnień, przeciwdziałania patologicznym zjawiskom, a także dbania o psychofizyczną higienę młodzieży. Jeśli mówi się o higienie psychofizycznej, chodzi o rozładowanie napięcia, usunięcie psychicznego zmęczenia, czy wyeliminowanie stresów.

Czas wolny w pedagogice

Pedagogika społeczna określa czas wolny, jako ten, który pozostaje tylko i wyłącznie do dyspozycji człowieka po wypełnieniu wszelkich obowiązków zawodowych oraz niezbędnych powinności domowych. Nie ma wówczas żadnego nakazu zewnętrznego. Człowiek wykorzystuje swój czas w taki sposób, jaki zechce. Jest to w tym przypadku wolność do wybierania własnych form zagospodarowania nim zgodnie z własnymi potrzebami oraz motywacją. Wnioskując, można stwierdzić, że wartość czasu wolnego dla poszczególnych ludzi w mniejszym stopniu zależy od rodzaju czynności, jakimi go wypełniają, aniżeli od stosunku do tego, co wówczas robią, od indywidualnego odczucia swobody. Niektórzy mogą takie zajęcia traktować, jako przymus, inni zaś wybierają je dobrowolnie. Dla drugiej grupy ludzi będzie to wówczas czynność odprężająca oraz dostarczająca radości[1].

Czas wolny jest nierozerwalnie związany ze sposobem i stylem życia, kategorią wiekową, a także z aktywnością na polu pracy i nauki. Bardzo często zajęcia wchodzące w skład obowiązków zawodowych wykonywane są z przyjemnością. Powoduje to, że należą wówczas do sfery wolnego czasu, który, jak określa definicja, przynależy do odpoczynku. Dlatego też tak trudna do uchwycenia jest ta granica. Ważną rolę spełniają wzory spędzania wolnego czasu, zintegrowane z przyjętym stylem życia. Jeśli chodzi o dzieci i młodzież, istotne są wpływy wzorów rodzinnych, a także te proponowane przez media czy też obowiązujące w grupie rówieśniczej. Kluczową rolę odgrywają także instytucje, których zadaniem powinno być głównie kreowanie akceptowanych społecznie form spędzania wolnego czasu, a także równoczesne wspomaganie jednostki w jej rozwoju intelektualnym i fizycznym[2].

Czas wolny pełni w życiu dziecka szereg różnych funkcji wzajemnie się przenikających i uzupełniających. Wyodrębnienie ich, a następnie przeprowadzenie wyraźnego podziału nie należy do rzeczy zbyt prostych, ponieważ różni autorzy przeprowadzali badania w różnych środowiskach wyodrębniając przy tym funkcje istotne z ich punktu widzenia. Do najbardziej reprezentatywnych możemy zaliczyć funkcje wymieniane przez Z. Dąbrowskiego. Są to: wypoczynek, rozrywka, własny rozwój i zadania społeczne[3].

Funkcja wypoczynkowa jest najbardziej oczywistą funkcją czasu wolnego, w czasie jej trwania następuje regeneracja sił fizycznych i psychicznych.. Zarówno czas jak i forma wypoczynku bywają bardzo różne gdyż są one zależne od indywidualnych potrzeb, przyjętych obyczajów a także warunków życiowych. Wypoczynek pozwala odreagować stres. W literaturze przyjmuje się dwa rodzaje wypoczynku: czynny i bierny. Wypoczynek czynny zakłada aktywność polegającą na zajęciach, które wymagają czynności odmiennych od tych, które wywołały zmęczenie, np.: zajęcia ruchowe na świeżym powietrzu są przeciwstawieniem dla pracy umysłowej uczniów i na odwrót. Wypoczynek bierny natomiast polega na bezczynności.

[1] A. Kamiński, Czas wolny i jego problematyka społeczno-wychowawcza, Wrocław- Warszawa-Kraków 1995, s.69-70.

[2] G. Cieloch, J. Kuczyński, K. Rogoziński, Czas wolny, czasem konsumpcji?, Warszawa 2001, s. 45.

[3] Z. Dąbrowski, Czas wolny dzieci i młodzieży, PZWS, Warszawa 2006, s. 12 .