Fazy niepowodzeń szkolnych

W badaniach nad niepowodzeniami szkolnymi ustalono cztery fazy.

Początkowa – pojawiają się niedostrzegalne jeszcze braki w wiadomościach, pierwsze symptomy niezadowolenia ze szkoły, negatywne formy ustosunkowania się dziecka do szkoły (unikania) brak chęci do nauki, zainteresowania nauką.

Druga faza to zaawansowane braki w wiadomościach częstokroć ukryte pod „płaszczykiem” bardzo dobrego zachowania. Takie braki w wiadomościach powodują, że dzieci oszukują, odpisują prace domowe. Dochodzi do opóźnień programowych.

Trzecia faza – pojawiają się oceny niedostateczne i pewne ustosunkowania uczniów:

pozytywne – ujawnienie konfliktu poprzez walkę, agresję, bunt,

negatywne – zamknięcie się w sobie, wycofanie się.

Czwarta faza – to drugoroczność, czyli oficjalne stwierdzenie niepowodzenia ucznia w nauce.

Poznanie przyczyn niepowodzenia szkolnego dzieci jest jednym z głównych i pierwszych etapów ich przezwyciężania, prowadzącego do umożliwienia osiągnięcia powodzenia w nauce. Jeśli nie ustalimy przyczyn, to samo „staranie się” zlikwidowania braków
w wiadomościach nie wystarczy, a niepowodzenie szkolne będzie się pogłębiać.

Na wyniki nauki szkolnej bardzo duży wpływ ma przecież najbliższe otoczenie (środowisko), w którym dziecko żyje, rozwija się
i zdobywa doświadczenie. Do osiągnięcia pozytywnej motywacji uczenia się konieczna jest (jak widzimy) współpraca szkoły z domem rodzinnym, rodziców z wychowawcą klasy i nauczycielami. Nie może być żadnej rozbieżności pomiędzy wymaganiami szkoły i domu, wszystkie sprawy trzeba rozwiązywać na płaszczyźnie współdziałania i współpracy.

Efekty uczenia się dziecka zależą w dużej mierze od stosunku rodziny do jego nauki i od organizacji warunków sprzyjających nauce. Stosunek rodziców do nauki wpływa na odpowiednie trakto­wanie przez dziecko pracy szkolnej, wymagań szkoły, zadań jakie ma wykonać. Rodzice powinni organizować naukę w domu, ich troska o to, aby czas nauki domowej był należycie wykorzystany, pomaga szkole w podnoszeniu wyników nauczania. Sprzyjające warunki do nauki w domu przyczyniają się do zdobywania nawyku systematycznego uczenia się.

W postępowaniu z dzieckiem, u którego pragniemy ukształtować pożądane sposoby zachowania, należy wykazać dużo spokoju, cierpliwości, a jednocześnie stanowczości i konsekwencji. „Dziecko nie jest bierną masą, którą można swobodnie modelować. Posiada ono własne dążenia, pragnienia, potrzeby, wiele możliwości psychicznych i całą skalę pobudek do działania, przejawiającą się w różnych formach aktywności.”[i]

Dziecko uczy się w szkole sposobów postępowania, formuł zachowania się – by były one trwałe musimy dołożyć starań, by sytuacja w której przebiega wychowanie była jak najbardziej sprzyjająca. Wyniki uczenia się dziecka w dużym stopniu są zasługą rodziców jako organizatorów i propagatorów nauki, dlatego też powinni oni dążyć do rozwijania u swojego dziecka potrzeby osiągnięć, tak ważnej nie tylko w procesie uczenia się, ale i w życiu.

Zachęcanie dzieci do osiągnięć wyrabia u nich postawę czynną, kształci przedsiębiorczość, rozwija inicjatywę i wiarę w siebie,
a tym samym przyczynia się do uzyskania pozytywnych wyników
w nauce.

Powodzenie jest przeciwieństwem niepowodzenia i tak też wyglądają zachowania rodziców, warunki życia i pracy zapewniane
i potrzebne dziecku. Same chęci dziecka nie wystarczają. Odpowiednie warunki domowe, wyrobienie nawyku systematyczności, pracowitości i obowiązkowości są warunkami powodzenia szkolnego.

„Lepsze wyniki w pracy szkolnej osiągają te dzieci, które uczestniczą w pracach domowych… Pomaga to im w podejmowaniu decyzji przy rozwiązywaniu zadań i problemów, uczy wytrwałości
i odpowiedzialności. Jeśli obowiązkom domowym towarzyszy jeszcze atmosfera życzliwości kształtująca kulturę bycia i szacunek dla takich wartości, jak dobroć, prawdomówność, sprawiedliwość, otwartość, uczciwość, rzetelność, odpowiedzialność, tolerancja, miłość – wówczas dziecko łatwiej znajduje swoje miejsce w szkole; łatwiej odnosi sukcesy.”[ii]


[i] Z. Putkiewicz, Uczenie się i nauczanie, Warszawa 1973 r., s. 150

[ii] St. Tubek: Kilka porad dla rodziców, [w: Edukacja i Dialog. nr 8/1996 r., s. 58]

Charakterystyka próby badawczej

Analizę wyników badań rozpoczęto od charakterystyki próby badawczej mając na uwadze zmienną społeczną (staż pracy), która to zmienna potencjalnie może różnicować postrzeganie metody Konferencja Grupy Rodzinnej, dostrzeżenie możliwości pozytywnego wpływu metody na rodzinę, profesjonalistów oraz system pomocy dzieciom i rodzinie, postrzeganie jej silnych i słabych stron oraz trudności wdrażania metody w istniejący system pomocowy.

Specyfika omawianych badań polega na ujęciu oceny Konferencji Grupy Rodzinnej z punktu widzenia opinii przedstawicieli instytucji działających w obszarze pomocy społecznej. Dokonując analizy statystycznej uzyskanych wyników postanowiłam podzielić zebrany materiał według jednej zmiennej niezależnej, a mianowicie według stażu pracy. Staż pracy respondentów podzieliłam na dwie kategorie: 1-5 lat pracy oraz 6 i więcej lat wykonywania zawodu. Podział ten służy zbadaniu zaistniałych różnic dotyczących metody Konferencji Grupy Rodzinnej, możliwości jej pozytywnego wpływu na rodziną, profesjonalistów oraz system pomocy rodzinie, postrzegania jej możliwych efektów, a także dostrzeżenia jej mocnych i słabych stron oraz możliwych problemów dotyczących wdrażania metody do istniejącego systemu pomocowego.

Średnia stażu pracy wśród osób badanych wyniosła w przybliżeniu 7,2 lat.  Wśród kategorii stażu pracy od 1-5 lat średnia stażu pracy wynosi 2,8 lat,  natomiast w kategorii 6 lat i więcej stażu pracy średnia wynosi 14,99 lat. Cztery osoby w drugiej kategorii stażu pracy miały ponad 20 lat pracy zawodowej.

W badaniach wzięło udział łącznie 47 osób (45 kobiet, 2 mężczyzn). Badana próba charakteryzuje się tym, iż zdecydowana większość respondentów posiada wyższe wykształcenie (39 osób), pozostałych 8 osób posiada wykształcenie średnie i większość z tych osób kontynuuje naukę w szkole wyższej. Respondenci są pracownikami Miejskich Ośrodków Pomocy Społecznej, Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie, Ośrodków Interwencji Kryzysowej, Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych, Placówek Resocjalizacyjnych i Placówek Socjalizacyjnych.

Badania przeprowadzono wśród osób odbywających szkolenie na koordynatorów Konferencji Grupy Rodzinnej. Badania zostały przeprowadzone na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie w 2006 i 2007 roku.

Biorąc pod uwagę kryterium stażu pracy respondentów wyodrębniono dwie kategorie: 1-5 lat pracy i 6 i więcej lat pracy. Okazało się, że nieznacznie większa liczba  respondentów reprezentuje grupę 1-5 lat stażu pracy (n=25, 53 %) natomiast kategorię 6 i więcej lat stażu pracy reprezentują 22 badane osoby (47 %).

Rozkład proporcji respondentów wg kryterium stażu pracy przedstawia się następująco (Wykres 1):

Wykres 1.  Rozkład proporcji respondentów wg kryterium stażu pracy (N=47)

Źródło: badania własne.

Reasumując, charakterystyka badanej próby dokonaną ze względu na podstawową zmienną wskazuje na jej wystarczające zewnętrzne zróżnicowanie, a zatem pozwala wysunąć przypuszczenie, iż zmienna ta będzie różnicowała postrzeganie metody Konferencja Grupy Rodzinnej.

Przedstawienie metody Konferencji Grupy Rodzinnej oparte zostanie na podstawie potencjalnego wpływu KGR na rodzinę, profesjonalistów oraz system pomocy dziecku i rodzinie, próbie odpowiedzi na pytanie czy taka metoda jest wartościową propozycją dla rodziny oraz zaprezentowanie najsilniejszych argumentów przemawiających za wprowadzeniem Konferencji Grupy Rodzinnej do systemu pomocy dziecku i rodzinie.